Webshops e-sigaretten: achtergronden

By August 1, 2017Publicatie

Updated:

Sinds 1 mei 2016 is reclame voor e-sigaretten met nicotine verboden. Sinds 1 juli 2017 vallen ook e-sigaretten zonder nicotine onder dit verbod. Beide hebben tot nu toe vrijwel geen resultaat. Webshops prijzen hun dampers en nicotine-houdende vloeistoffen nog altijd actief aan. Dat blijkt uit onderzoek van Onderzoeksredactie Tabak. De Nederlandse Voedsel- en Waren Autoriteit zegt te zijn begonnen met handhaven. 

Een man met zonnebril en baard, omhoog gekrulde snor, zijkanten van het haar opgeschoren, bovenop strak gekamd, lurkt sensueel aan een e-sigaret. We kijken naar superdamp.nl, een van de vele webshops voor e-sigaretten, die Nederland rijk is. Scroll iets naar beneden en we zien een opsomming van de voordelen van elektronisch roken op een rij. ‘Tot wel 50% goedkoper dan het gebruiken van normale sigaretten. Het is gezonder dan de traditionele peuk. Het is een smaak- en stijlvol alternatief voor het normale roken.’

Het lijkt vrij onschuldig, en toch mag het niet. Sinds mei 2016 mag voor de verkoop en reclame van e-sigaretten en de daarin te gebruiken nicotine-houdende vloeistoffen buiten de tabakszaak geen reclame worden gemaakt, zoals voor gewone sigaretten al veel langer gold. Sinds 1 juli 2017 vallen ook dampvloeistoffen zonder nicotine onder dat verbod. Alleen een neutrale en feitelijke omschrijving van deze producten is toegestaan. Ook moeten ze voorzien zijn van een gezondheidswaarschuwing. Deze regels worden in de webshops op grote schaal overtreden. Met grote digitale uithangborden, kleurige foto’s, wervende teksten en kortingsacties wordt de bezoeker overgehaald om een starter-set te kopen of smaakvolle e-liquids – de navulvloeistof in e-sigaretten – uit te proberen.

Op internet zijn zeker 135 Nederlandse webshops te vinden voor e-sigaretten en/of vaping-vloeistoffen (vapour = damp). Onderzoeksredactie Tabak inventariseerde de eerste twintig Google suggesties. Een handvol uitgezonderd, lijken de shops allemaal meer of minder de regels aan hun laars te lappen (laatste controledatum: 1 augustus 2017). Soms met aanlokkelijke plaatjes, vaak met een opsomming van de voordelen ten opzichte van normale sigaretten. Elektronische sigaretten zouden ‘de oplossing’ zijn voor stoppen met roken, en vooral ‘minder schadelijk’ dan gewone sigaretten. Volgens www.pipeline-elektronische-sigaret.nl bevatten ze ‘geen schadelijke stoffen zoals teer, formaldehyde, ammoniak, blauwzuur en koolmonoxide’. En e-sigaretnederland.nl claimt gezondheidswinst doordat je ‘geen echte rook, maar waterdamp’ produceert. Ander genoemd voordeel is ‘geen last meer van vieze luchtjes’. Diverse aanbieders bieden online tools om uit te rekenen hoeveel geld je bespaart als je zou overstappen van roken naar vapen.

Een feitelijke omschrijving met een aanprijzend karakter, wat is het probleem? Als het minder schadelijk is dan gewone sigaretten, waarom dan niet benoemen? Het klinkt aanlokkelijk, en juist daar zit hem de crux. Want de e-sigaretten zouden dan wel minder schadelijk zijn dan traditionele sigaretten, risico’s zijn er nog steeds. De damp van geteste e-liquids bleek uit onderzoek van het RIVM schadelijke hoeveelheden te bevatten van stoffen als propyleenglycol, glycerol, nicotine, aldehyden, nitrosamines en metalen. “Langdurige inhalatie van deze stoffen kan leiden tot irritatie en schade aan de luchtwegen,” meldt de website van het RIVM. “Maar ook tot hartkloppingen en tot een verhoogde kans op kanker.”

De e-sigaret is in tien jaar uitgegroeid tot een miljoenenproduct. Volgens het Continu Onderzoek Rookgewoonten rookte van 2009 tot 2012 jaarlijks ongeveer 1% van de Nederlandse bevolking van 15 jaar en ouder wel eens een e-sigaret. In 2013 was dat toegenomen naar 3%. Een op de drie gebruikers rookte de e-sigaret dagelijks. Dit was reden genoeg voor de Nederlandse overheid om in 2016 de teugels in het grijze gebied van het elektronisch roken aan te trekken. Volgens toezichthouder NVWA zijn sindsdien kortingsacties, winacties en aanprijzende teksten niet toegestaan. Ook claims met betrekking tot verminderde gezondheidsschade zijn verboden.

Volgens Guido Weidema van damp-e.nl zijn de regels echter niet helemaal duidelijk. “Waar ligt de scheidslijn tussen informeren en reclame maken? Ik kan er ook niets aan doen dat de merken leuke namen hebben en de vloeistoffen mooie kleurtjes,” zegt hij. “Je mag alleen reclame maken in je eigen winkel. Ik zie mijn website als uithangbord van mijn winkel.” Maar dat ziet hij volgens de NVWA verkeerd: “Reclame is alleen binnen een fysieke tabakszaak toegestaan, dus ook niet op de website.”

Veel verkopers overschrijden, of ze het nu weten of niet, zowel op hun webshops als op Facebook-pagina’s de regels. Zo staat op roken.nl een waslijst aan voordelen van de e-sigaret: ‘geen kankerverwekkend teer’, ‘geen vervuilende rook’, ‘genieten zoals u gewend bent’. Op stoprokenshop.nl wordt de e-sigaret geprezen als ‘de oplossing’ om te stoppen met roken. Ook zijn er volop online kortingsacties. De Facebook-pagina van esigarettenbestellen.nl roept bezoekers op hun Facebook-bericht te delen om kans te maken op een van hun producten. Op roken.nl krijg je korting als je meer koopt.

Volgens de NVWA zijn de ondernemers zelf verantwoordelijk om na te gaan welke regelgeving voor hen van toepassing is. Over wijzigingen bericht het ministerie van VWS via nieuwsberichten. De regels omtrent de verkoop van tabaksproducten en e-sigaretten zijn terug te vinden op de website van de NVWA.

De Hoornse Damper die op zijn website ook kortingsacties doet, zegt dat te doen om louter te informeren, niet om te verkopen. “Ik wist niet dat het niet mocht,” zegt eigenaar Philip Peter Simons. “Ik verkoop namelijk niets online. Mensen moeten bij ons in de winkel komen als ze iets willen kopen. We zouden via de website nicotine-houdende producten en hardware mogen verkopen, maar dat doe ik niet omdat ik de klant graag te woord wil staan. Mijn website gebruik ik gewoon om te informeren over onze acties.”

Volgens belangenvereniging thuiswinkel.org moeten de webshops zelf de wettelijke regels in de gaten houden. “Dit is branche-specifieke regelgeving, doorgaans communiceren we daar niet over,” aldus een woordvoerder. “Maar nu we weten dat zoveel webshops zich niet aan de regels houden, gaan we onze leden zo snel mogelijk informeren.”

De NVWA heeft het reclameverbod voor nicotine-houdende e-sigaretten tot 1 juli 2017 niet actief gehandhaafd en aangekondigd er per die datum mee te beginnen. “We hebben we ons in eerste instantie gericht op reclame op straat en in fysieke verkooppunten, en minder op het internet,” zegt een woordvoerder. “Het is moeilijk is om te handhaven op het internet. Een nieuwe website is zo gebouwd. Het is moeilijk om alles constant te controleren.” Maar uit onderzoek van Onderzoeksredactie Tabak blijkt dat die vlieger niet opgaat. De meeste websites zijn al meerdere jaren actief, zonder enige vorm van controle. Wel is ongeveer tien keer een maatregel getroffen op basis van meldingen, laat de woordvoerder weten.

Gepubliceerd 1 augustus 2017; aangevuld en gecorrigeerd 2 augustus 2017, 17:40 – datum aangescherpt verbod is 1 juli, niet 1 augustus; NVWA gaat niet na de zomer controleren maar al per 1 juli.

Door Guido van Diepen

Dit artikel mag worden overgenomen onder vermelding van de bron: Onderzoeksredactie Tabak. Wijzigingen zijn slechts toegestaan, indien dit nadrukkelijk wordt vermeld.

Nota bene: dit artikel beschrijft de situatie op of kort vóór het moment van publicatie. De genoemde webshops kunnen nadien de inhoud van hun site hebben veranderd.

Similar Posts: