Nieuws: NVWA start onderzoek naar exclusieve tabaksverkoop op festivals

By September 30, 2017Publicatie

‘Sponsoring heet dat gewoon’

Philip Morris, Japan Tobacco en British American Tobacco betalen nog altijd voor exclusieve verkoop van hun producten op festivals. De Onderzoeksredactie Tabak controleerde afgelopen zomer 21 evenementen. Bij 16 werden tabaksproducten van maar één fabrikant verkocht. Meerdere festivalorganisatoren bevestigen daar geld voor te hebben ontvangen, soms tienduizenden euro’s per evenement. In 2009 en 2010 kreeg de tabaksindustrie nog forse boetes voor exclusiviteitsafspraken met Pinkpop. In juli startte de Nederlandse Voedsel en Waren Autoriteit een onderzoek naar vergelijkbare contracten tussen fabrikant JTI en studentenverenigingen. De NVWA laat weten nu ook de festivalwereld onder de loep te gaan nemen.

‘Sponsoring heet dat gewoon’, zegt Pinkpop-directeur Jan Smeets stellig. British American Tobacco, producent van onder meer Lucky Strike, en Camel-producent JTI kregen in 2009 en 2010 ieder een boete van 45,000 euro wegens betaling voor exclusieve verkoop op Pinkpop. Hoewel die boetes bij recidive veel hoger kunnen worden, schrikt dit de industrie niet af. Afgelopen jaren zijn op Pinkpop opnieuw exclusief tabaksproducten verkocht, nu door Philip Morris, voor een bedrag dat ‘de laatste jaren schommelt tussen 5,000 en 50,000’ euro, aldus Smeets.

Evenementenbureau Extrema, organisator van onder meer Extrema Outdoors, Solar Weekend en Mandala werkt volgens hoofd partnerships en catering Wieteke van Berkom ‘al ruim tien jaar’ naar ‘alle tevredenheid’ samen met PMI. Van de term sponsoring wil ze niets weten: ‘het is een verkooprecht dat wordt verkocht.’ In een telefoongesprek zegt ze dat exclusiviteit hierbij ‘de eerste harde eis’ van de fabrikant is, die  echter – volgens haar latere schriftelijke aanvulling – niet in het contract staat. Hoeveel geld er tegenover dat verkooprecht staat, wil ze niet kwijt.

De festivalscene in Nederland is in het afgelopen decennium geëxplodeerd. Volgens de Festival Monitor telde ons land in 2016 maar liefst 934 festivals, bijna honderd meer dan het jaar ervoor. Het totaal aantal bezoekers lag op 26,7 miljoen. Het is een enorme afzetmarkt, waarin Philip Morris marktleider is. Extrema is lang niet de enige evenementenorganisatie die zaken doet met Philip Morris en ook zeker niet de grootste. Pinkpop valt onder Mojo Concerts, een grootmacht onder de festivalorganisatoren. Mojo organiseert ‘zo’n 150 shows per jaar, waaronder Lowlands, WOO HAH! en Down the Rabbit Hole. PMI is vaste partner. Promotiebureau Auxilium, dat in opdracht van PMI het personeel en de verkoopstands op de festivals regelt, is volgens een eigen vacature actief op onder meer Dekmantel, Awakenings en Amsterdam Dance Event. Fabrikanten JTI en BAT moeten het doen met kleinere namen: de Onderzoeksredactie Tabak trof de stands van het aan JTI gelieerde promotiebedrijf Spirit op het Amsterdamse Zeezout en het Utrechtse Smeerboel festival, BAT stuurde promotiebedrijf MJR TOM naar Mysteryland.

Handhaving

Dat de industrie bereid is veel geld op tafel te leggen voor exclusieve verkoop op evenementen, heeft te maken met de sterk gereguleerde reclamewetgeving waaraan de tabaksproducten gebonden zijn. Sinds 2002 zijn advertenties, reclamespotjes en sponsoring niet meer toegestaan. Exclusieve verkoop in de horeca en op evenementen is sindsdien extra aantrekkelijk. De bezoekers zijn veelal jongvolwassenen, die gevoelig zijn voor groepsdruk. De festivals vormen een perfecte mogelijkheid voor fabrikanten om bezoekers kennis te laten maken het hun merk.

In een verslag van een gesprek tussen BAT en de VWA – voorloper van de NVWA – uit 2010 stelt de voedselwaakhond ‘op evenementen standaard alle contracten op te zullen vragen om vast te stellen welke vergoedingen door fabrikanten aan evenementenorganisaties worden uitgekeerd’. Bij navraag geeft de NVWA aan dat dit voornemen niet is opgevolgd.

Wel zegt de NVWA in 2016 ruim 200 festivals te hebben gecontroleerd op het rookbeleid, meestal anoniem. Leeftijdscontroles en handhaving van het rookverbod hebben hierbij prioriteit. Daarna volgt het reclameverbod: de sigarettenstands moeten een sobere uitstraling hebben, zonder productaanprijzingen. ‘Het onderzoeken van sponsoring valt niet binnen het standaard takenpakket van deze inspecteurs’, laat een woordvoerder weten. ‘Maar wanneer zij het gevoel krijgen dat er iets niet klopt of er zoals nu signalen binnenkomen dan wordt er een onderzoek gestart, dat door onze specialisten wordt uitgevoerd.’ Maar hoe vaak dit in recente jaren is gebeurd, kan of wil de organisatie niet zeggen.

Serviceproduct

Volgens een oud-medewerker uit de tabaksindustrie, wiens naam bij Onderzoeksredactie Tabak bekend is, nemen festivalorganisatoren vaak zelf het initiatief tot de verkoopafspraken met de fabrikanten: ‘Eigen verkoop is duur want op een pakje van de groothandel zit nauwelijks marge. Daarnaast ben je voor een meerdaags festival al haast gedwongen een kluis aan te schaffen om twee ton aan sigaretten in op te slaan.

De festivalorganisatoren erkennen dat zij belang hebben bij een direct contract met een leverancier. Siep Stronks, oprichter van Kultlab, het evenementenbureau achter onder meer Into the Woods en Wildeburg, legt uit dat zijn partnerschap met PMI zowel praktisch als financieel voordeel biedt. PMI brengt eigen materiaal, stands en personeel mee en betaalt, ‘net als andere bedrijven’, geld om op het evenement te mogen staan.

In de ogen van Jan Smeets zijn sigaretten vooral een serviceproduct: ‘Pinkpop is een kleine stad met 60,000 mensen. Verkopen wij geen sigaretten op het terrein, dan gaan mensen op zoek naar een tankstation.’ Smeets benadrukt ‘mordicus tegen’ tabak te zijn en er bij de overheid meermaals op te hebben aangedrongen roken op festivals te verbieden. Maar zolang de fabrikanten mogen verkopen, moeten ze ook maar betalen, vindt Smeets: ‘anders blijf je maar weg met je rommel.’ De eerdere boetes die aan JTI en BAT zijn opgelegd voor exclusieve verkoop op Pinkpop, zeggen hem niets. Sinds 2013 is niet hij maar MOJO verantwoordelijk voor de contracten met sigarettenfabrikanten. In een reactie laat deze evenementenorganisatie weten: ‘In onze ogen zijn de afspraken die zijn gemaakt tussen ons en Philip Morris niet in strijd met de Tabaks- en rookwarenwet.’

De NVWA laat in reactie op de bevindingen van Onderzoeksredactie Tabak weten een nader onderzoek in te stellen naar de inhoudelijke afspraken tussen fabrikanten en festivalorganisatoren. British American Tobacco geeft aan geen interesse te hebben in een reactie. Japan Tobacco International komt ondanks herhaaldelijke pogingen evenmin met een reactie. Robert Wassenaar, directeur corporate affairs Benelux bij Philip Morris International, stelt in een schriftelijke reactie: ‘In algemene zin benadrukken wij dat de verkoop van tabaksproducten door ons bedrijf voldoet aan alle geldende Nederlandse wet- en regelgeving.

Door onze redacteur Ties Keyzer

Similar Posts: