Feiten versus Fake News in Bergen op Zoom

By August 1, 2018In de media

In het gemeentehuis van Bergen op Zoom is men ‘verontwaardigd’ over ons artikel over de schimmige relatie tussen de gemeente en tabaksfabrikant Philip Morris. De woordvoerders geven geen onderbouwing. In plaats daarvan zette ze ons artikel weg als fake news en beschimpen zij de boodschappers. Een reactie.

Volgens woordvoerder Erwin Stander staat ons artikel zó vol ‘onwaarheden’ dat er, als hij ze allemaal zou benoemen, ‘geen artikel (zou) overblijven’. Dat liet hij ons weten toen we het artikel vóór publicatie aan de gemeente voorlegden. Op de vraag om welke onjuistheden het ging, gaf hij geen antwoord. Sinds ‘De tabaks­gemeente, de zwarte stift en de verdwenen memo’s’ op de website Follow the Money werd gepubliceerd, zet zijn collega Peter van der Graaf deze tactiek voort. ‘Elke zin valt te betwisten’, zei hij op 21 juli in BN De Stem, zonder toelichting.

Waar ging ons artikel ook alweer over?

Ons WOB-verzoek naar de contacten tussen de gemeente en de tabaksfabrikant lever­de 1362 pagina’s aan gemeentelijke documenten op. Daaruit bleek dat de raad voor Philip Morris heeft gelobbyd, dat ambtenaren met PM-officials naar de EU reisden, dat de gemeente huurders voor leegstaande PM-panden zocht, en dat de burgemeester zich leende voor sluikreclame voor de nieuwe smeulsigaret IQOS. Als Bergen op Zoom beweert dat ons artikel vol fouten staat dan beweert ze dus eigenlijk dat haar eigen interne stukken vol fouten staan.

Woordvoerder Van der Graaf ging nog verder. Hij beklaagde zich tegen lokale media over ‘de afwezigheid van bewijs voor de stellingen die geponeerd werden’ en over ‘het achterwege blijven van fact checking’. Daarmee schoof hij niet alleen onze maanden­lange studie van 1362 WOB pagina’s aan gemeentelijk bewijsmateriaal terzijde, maar ontkende hij in één moeite door dat wij ons conceptartikel wel degelijk ter we­derhoor hadden voorgelegd.

Helaas zijn de lokale media niet nagegaan of Van der Graafs bewerin­gen klopten, zodat zij feitelijk fungeerden als kritiekloze spreekbuis. BN De Stem ging daarin het verst. Op 21 juli verscheen een bericht op haar website, dat was gebaseerd op ons persbericht. Binnen een paar uur werd het verwijderd (hetzelfde gebeurde bij andere titels van de Persgroep: Algemeen Dagblad, PZC, Brabants Dagblad, Eindhovens Dagblad en De Stentor). Daarna verving BN De Stem het door bovengenoemd artikel waarin gemeen­tewoordvoer­der Van der Graaf lucht mocht geven aan zijn verontwaardiging.

Van verschillende beweringen die de woordvoerder in dat artikel deed, hadden we BN de Stem in de maanden vóór onze publicatie al laten weten dat ze niet klopten. Zoals dat de gemeente ons tijdens de WOB-procedure ‘steeds keurig geantwoord’ zou heb­ben. Onze communicatie met de gemeente geeft een heel ander beeld. Saillant detail: de auteur van het BN De Stem artikel was vol­gens zijn LinkedIn profiel van oktober 2013 tot januari 2015 werkzaam bij de afdeling commu­nicatie van de gemeente.

Drie verdwenen memo’s

De Volkskrant verdiepte zich wél in de kwestie: ‘wie het landelijke protocol erop na­leest, kan concluderen dat Bergen op Zoom hier niet naar heeft gehandeld.’ Volgens het door Nederland ondertekende FCTC-verdrag van de Wereldgezondheidsorganisatie en volgens richtlijnen van het ministerie van VWS moet de gemeente Bergen op Zoom haar contacten met de tabaksindustrie zo beperkt moge­lijk houden, en de verslagen daarvan (notulen, brieven, memo’s, mails, enzovoort) pu­bliceren. Zo kunnen de bur­gers en de media controleren of de tabaksindustrie de ge­meente mogelijk gebruikt om te lobbyen tegen hen onwelgevallig beleid.

In oktober 2017 had Bergen op Zoom slechts vier documenten over de contacten met Philip Morris op haar website staan; pas acht maanden na ons Wob-verzoek bracht zij de genoemde 1362 pagina’s in de openbaarheid. In die tijd heeft de ge­meente de WOB-procedure gerekt, in talloze documenten informatie weggelakt, be­paalde verslagen niet verstrekt, en verwarring gezaaid door lijsten met documenten door elkaar te husselen. Bovendien blijken drie interne memo’s over Philip Morris, die eerder nog aanwezig waren, opeens spoorloos te zijn verdwenen.

Kamervragen

Op basis van dit alles hebben wij geconcludeerd dat de relatie van de gemeente met Philip Morris schimmig was en schimmig blijft. Tweede Kamerlid Henk van Gerven (SP) deelt die mening en heeft na onze publicatie vragen gesteld aan staatsse­cretaris Blokhuis (VWS). ‘Bent u het ermee eens dat er geen goede controle kan plaatsvinden, als gemeenten zoals Bergen op Zoom geen volledige openbaarheid geven over interne memo’s, terwijl dit wel verplicht is?’

De SP-fractie in Bergen op Zoom noemt de antwoorden van de ge­meente ‘niet bevredigend’. Ze ‘wil dat de schimmigheid stopt en dat het Col­lege volledige inzage gaat geven in dit dossier aan de gemeenteraad’ en vraagt zich af of de gemeente voortaan de richtlijnen over de omgang met de tabaksin­dustrie wél zal naleven. Ook het PvdA-raadslid Joey van Aken pleit voor transpa­rantie over de contacten tussen gemeente en grote werkgevers. ‘Die met tabaksfabrikant Philip Morris in het bijzonder,’ voegt hij eraan toe. ‘Die richtlijnen van de Wereldgezondheidsorganisatie en VWS zijn er niet voor niks.’

In plaats van nu eindelijk volledig transparant te zijn en de verdwenen memo’s open­baar te maken, opent de gemeente Bergen op Zoom echter – via de lokale media – de aanval op de boodschapper. Laten we echter duidelijk zijn: de gemeente ‘weerspreekt’ onze bevindingen wel, maar weerlegt ze niet.

Marcel Metze, hoofdredacteur

Krijn Schramade, redacteur en onderzoeker

Similar Posts: